Bonjou! Learn to Speak Haitian Creole

Bonjou! ...Mèsi! ...E Orevwa! Check out our Audio bits. Do as many exercises as you need. Take an online QUIZ and get your answers right away. Finish a crossword puzzle. Reinforce your learning with the Audio/Video exercises. Search for English or Haitian Creole words translation. Also search the whole site for expressions, idioms and grammar rules. And ask questions about the language in the ASK QUESTIONS HERE section.

Most requested translations added here for your convenience: I love you → Mwen renmen w. I miss you → Mwen sonje w. My love!Lanmou mwen!

Saturday, December 31, 2011

Happy New Year! We love you. Wishing you peace, good health, and happiness in this new year (In Creole)

Happy New Year!  We love you.  Wishing you peace, good health, and happiness in this new year.
Bòn ane!  Nou renmen ou.  Nou swete w lapè, lasante, ak kè kontan nan nouvèl ane sa.

Haiti: Independence Day 2012

Premye janvye*
N'pral bwè soup joumou*
Pou nou fete
Tankou moun ki sou*
Yon libète
Ki bay lavi gou*


Gras a* Tousen
Ki te konn pale fen*
E Desalin
Ki te yon nèg rasin*
Ak anpil lòt
Ki pa't nan lamayòt*


Ayiti cheri
Peyi lamizè
Ou pa pè defi*
Ou fè m toujou fyè*
Men, ti paradi,
Kilè wa fè flè?


Selebre libète
Respekte li souple!
Fete ak anpil gete*
Fete, men pa janm bliye
Tout san* ki te koule
Pou yon pèp libere
                    Mandaly.

bliye (v.) - forget
defi (n.) - challenge
fen (adj.) - cultured, refined
fyè (adj.) - proud
gete (n.) - glee
gou (n.) - taste
gras a - thanks to
joumou (n.) - squash (the vegetable)
koule (v.) - spill
lamayòt (n.) - clown
premye janvye - January first
rasin (n.) - root
san (n.) - blood
sou  (adj) - intoxicated

Happy New Year! I love you.

Happy New Year! I love you.
Bòn Ane! Mwen renmen w.

kom yon jeun Realtor,ou fe travay moun ki ladan-l lontan pa ka fe... avek dezi, determinasion ke ou ginyin fe lot moun rinmin travay avew.se te yon gro plezi pou m te travay ansanb avec ou nan lane sa, sonje,ane sa map nan ofis la moins akoz de klas ke m

Like a young realtor, you have done the work that veteran realtors could not do. Because of your desire and determination, your co-workers like to work with you. It was a great pleasure to have worked with you this year. Remember that I'll work less in the office because of my classes this year.

Ask me anything

IT IS GOING TO BE LIVE TONIGHT

L'ap andirèk aswè a.

Ask me anything

It seems that 'domi pati ave m' and 'domi ale ave m' means the same thing? do they?

Dòmi pati avè m. or Dòmi pat 'avè m.
Dòmi ale avè m. or Dòmi al avè m.
I fell asleep.

how do you say happy new year

Happy New Year
Bòn ane

Just to be sure, "file lang" means "to stick one's tongue out" right?

yes.

L'ap file lang li ban mwen.
He's sticking his tongue out at me.

Soup Joumou

what is money in creol

money → lajan, kòb, lamama, tyotyo, mago, grennbak, and even poud kafe :)

cents → santim, kòb
10 cents → di santim or dis kòb
50 cents → senkant santim or senkant kòb
$1.75 → yon dola swasannkenz santim or yon dola swasannkenz kòb

change → monnen

Do you have any change?
Eske ou gen monnen?

Give me back the change.
Remèt mwen monnen an.

please help translate, ma che,ou pwouve m sa ou knonnin konplimen

Machè, ou pwouve m sa ou konnen. Konpliman!
My dear, you prove to me what you know.  Compliments! (literally)
Dear, you've proved to be knowledgeable. My compliments!

malerez pye blanch

malerèz → poor person possibly living in misery.
pye blanch → ashy looking legs

malerèz pye blanch → a bum, a derelict, indigent, homeless, or a person of low-class in society

ou merite tout glwa lyrics

Within the posts in the following links are two songs with the lyrics 'ou merite tout glwa'. Check and see if what you're looking for is in there:

do you have the same po box, because I mailed you a christmas card and it came back. Please send me your po box again.

Eske ou toujou gen menm bwat postal la? Mwen te voye yon kat Nwèl pou ou e lapòs la retounen l ban mwen. Tanpri voye adrès bwat postal ou pou mwen ankò.

Ask me anything

a demen

A demen (from French à demain)See you tomorrow
Another way to say see you tomorrow is N'a wè demen which is the contracted form of Nou va wè demen (Literally: We will see tomorrow).

I have trouble with the "ò " sound. What would pòt rhyme with in English?

Concerning the sound of "o" and "ò" in Haitian Creole,

Pòt (door) rhymes with rot, bought, lot, dot, not of the English language

whereas

Po (skin), without the accent, would rhyme with beau, low, row, mow

Friday, December 30, 2011

How do you say "I'm thinking about you."?

The followings are the translation for I'm think about you. or I'm thinking of you. The translations include contracted and non-contracted forms. You can use any one of them. There's not one that's favored over the other.

Mwen ap panse avèk ou.
M'ap panse a ou
M'ap panse ak ou.
M'ap panse avè w.

mezanmi!!moun yo move oui la.....

I wouldn't translate that literally.
The base of the sentence moun yo move people are bad / angry (literally) could mean many different things depending on the setting.

It could mean:
The crowd is unsettling.
People are enjoying themselves.
The atmosphere is heating up.
etc...

something (creole)

Something → yon bagay
some things → kèk bagay, or just bagay

moun moin you tande yon coze. mesie yo le nou soti nan diaspora......

This... via e-mail please.

I do not live in Miami anymore so I do not have anyone to talk to me in Creole everyday.So I can talk to you and learn from you.

Mwen pa rete Miyami ankò. Sa vle di mwen pa gen moun ki pou pale Kreyòl avè m chak jou. Mwen ka pale e aprann nan men ou.

Ask me anything

Good luck with all of your classes this semester

Bòn chans ak tout klas ou yo trimès sa.

Ask me anything

how do i say i am going to get money for food and josh will take you

Mwen pral pran lajan pou m achete manje a e Josh va mennen w.
or
Mwen pral pran lajan pou m fè makèt e Josh va mennen w.

Go Over and above (in Creole), include a sentence please :)

Go over and above → sipase, ale odela, fè anplis

He went over and above what was expected.
Li sipase tout sa nou te espere.
Li ale odela sa nou te espere.
Li fè plis ke sa nou te espere.

crazy man, crazy woman, cuckoo, lunatic, eccentric person

 lunatic → moun fou, debòde, anraje, pèdi fèy, bonèt chavire, or dechennen

how do I say God is good?

Bondye bon.

Ask me anything

You are keeping the line! (when someone refuse to eat)

I'm not sure I get that one :-|

Ask me anything

swears, curses, dirty words

These group of words are generally called betiz (n.), jouman (n.), move mo

to swear (to cuss and say dirty words)di betiz, joure

example:

She cussed me out.
Li joure m.

On her Facebook page there's nothing but dirty words.
Nan paj Facebook li a se betiz sèlman ki genyen.

He's teaching the kids too many bad words.
L'ap montre timoun yo twòp betiz.

Why are you cussing me out?
Poukisa w'ap joure m?

what "ou gen fom koka" literally means?

Literally: You have the shape of a coca-cola bottle.

Ask me anything

Thursday, December 29, 2011

how do you say but in haitian creole

There are many ways to say "but" in Haitian Creole.

You will often hear "men"

example:

I like them but they don't like me.
Mwen renmen yo men yo pa renmen m.

I am lying down but I'm not asleep.
Mwen kouche men mwen p'ap dòmi.

Other Haitian Creole words that you will hear for "but" are: epoutan, poutan, sepandan

See more on Haitian Creole translation for the conjunction "but"...


Ask me anything

what do demande 2500 desfrais de service mean

This is not Creole, it's French:  Request for a 2500 service fee

I look forward to working with you this year and thank you for encouraging me to stay in school.

Mwen pa ka tann pou m travay avè w ane sa, e mèsi deske ou te ankouraje m rete lekòl.

Ask me anything

mother

mother
manman

manman, in Haitian Creole, can also mean big, huge, bad, root, or core

"Makak pa janm kwè pitit li lèd." Is this about having an ugly child?

Makak pa janm kwè pitit li lèd.
A monkey never believes his offspring is ugly (literally).

Hmm.. I always thought this was about standing by and encouraging your loved ones no matter what the challenge. 

Peace of mind (in Creole)

Peace of mind.
Lapè nan lespri
Kè poze
or
Trankilite

The opposite of that would be

Upset / distress
Kè sote
Kè kase
Panik

moun ou renmen se pa li ki renmen w.

A very sad truth indeed.
Now I am depressed :)

Moun ou renmen se pa li ki renmen w.
Literally:    Person you love is not he who loves you.
Meaning: The one you love is not the one who loves you.

you look so good

You look so good.
Ou chèlbè wi.
Ou bèl wi.
Ou anfòm wi.
Ou bwòdè wi.
Ou kòkèt wi.
or
Ou sanble ak yon flè dizè!

how do you make dous kokoyes

Do you want the coconut grated, cut-up in thin slices or melted?
Yummy :)

Check out page 404 to 408 of this Haitian Cuisine google book:

Can you help me with some phrases start of a sentence?Such as: I'm going…. I'm doing…, I'm eating …. etc..

Progressives?
Use subject + ap + verb

Mwen |   ap                            |  chante    |  Uncontracted
M         |   ap                            |  chante    |  Contracted
I            |   Progressive marker |  sing          |
I am singing.


Li          |  ap                            |  pale   |  Uncontracted
L           |  ap                             |  pale   |  Contracted
He/She  |  Progressive marker  |  talk    |
He's talking.


Nou  |  ap                            |  manje    | Uncontracted
N       |  ap                            |  manje     | Contracted
We    |  Progressive marker  |  eat          |
We're eating.


Eske            |   ou     |  ap                           |  dòmi  |  Uncontracted
Eske             |   w      |  ap                            |  dòmi   |  Contracted
Interrogative |   you   |  progressive marker   |  sleep   |
marker
Are you sleeping?

See more on progressive form part 1 thru 4 here...

could you help me translate this expression in creole"get it over with".MERCI!

Get it over with.
Fini avèk sa.
or
Fini ak sa.

It's time to get this over with.
Li lè pou w fini ak sa.

Get it over with!
Fini ak sa non!

See also: Let go...

How do you say "walk by faith" ?

walk by faith → mache pa lafwa

I'm confused about 'from.' How do you say 'I'm from the US' and 'This is from me to you?' Mesi anpil!

I am from the US.
Mwen soti Etazini (I come from the US)
or
Mwen se moun* Etazini (I am a native of the USA)

The word "moun*" above specifically translates "being a native of".

I am a native of New York.
Mwen soti New York. (I come from New York)
Mwen se moun New York. (I'm a native of New york)

She's a native of the town of Omaha.
Li se moun vil Omaha.

She's from Haiti.
Li soti Ayiti.
or
Li se moun Ayiti.

Where do you come from?
Where did you originate from?
or
Where did you just come from?
Ki kote ou soti?

We come from Jamaica.
Nou soti Jamayik.
or
Nou se moun Jamayik.


Also.

I came from the store, and I saw your friend .
Mwen soti nan magazen an, e mwen te wè zanmi w la.

We just came from the church.
Nou fèk soti legliz la.

I just came from her house.  I saw her crying.
Mwen fèk soti lakay li.  Mwen te wè l'ap kriye

You may also want to check the prepositions nan, to, ...
prepositions in, at, and from
Ask me anything

If i were a bird, i could flap my wings to give GOd glory. If i were a tree i would sing my branches to give GOd glory. Im not a tree and Im not a bird, but with my hands I will give GOd glory.

Yes, it’s a very short song

Si m te zwazo, mwen ta vole
Ak zèl mwen yo m’ap bay Bondye glwa
Si m te pye bwa, m ta balanse
Ak branch mwen yo m'ap bay Bondye glwa
Mwen pa zwazo, mwen pa pye bwa
Ak men mwen yo m’ap bay bondye glwa
Ak pye mwen yo m’ap bay Bondye glwa

Mèveye, Mèveye, Sovè mwen mèveye
Wonderful, wonderful, my savior is wonderful
or
Mèveye, mèveye, Sovè ou mèveye
Wonderful, wonderful, savior you're wonderful
or
Mèveye, mèveye, Jezi ou mèveye
Wonderful, wonderful, Jesus you're wonderful

Jezi ou merite glwa
Jesus you're worthy of glory
Pou m ba ou glwa
To give you glory

Jezi ou merite vre
Jesus you're truly worthy
Pou m ba ou glwa
To give you glory

El shaddai ou merite vre
El Shaddai you're truly worthy
Pou m ba ou glwa
To give you glory

Sovè mwen merite vre
My savior is truly worthy
Pou m ba ou glwa
To give you glory


There's also another Creole song (Michael Benjamin's Si m te gen zèl)  which is somewhat similar to the one above.  Truly beautiful lyrics by Renond
http://youtu.be/iJQb4-9MexQ


audio button ...you may pause to learn lyrics

Vole, vole...
fly, fly...


Vole, vole keyi zetwal nan syèl
fly, fly, gather the stars in the sky
Vole, m ta vole...
Fly, I would fly...


Si m te gen zèl,
I I had wings,
tankou yon zwazo, m ta vole, al keyi zetwal nan syèl.
like a bird, I would fly , to gather stars in the sky
Si m te lapli,
If I were the rain
Mwen ta jete dlo, pou m wouze flè k pouse anba solèy.
I would drop water to spray the flowers growing under the sun
Si m te lajwa,
If I were joy.
M ta antre nan kè, tout malere pou yo kapab jwenn lespwa.
I would enter the heart of the unfortunates to give them hope.
Si m te lanmou,
If I were love
M ta met ajenou, devan Bondye pou lèzòm kabab sispann goumen.
I would kneel before God so that humanity would stop fighting
Yo ta renmen.
They would love

M ta fè tout mòn blanch yo rebwaze,
I would reforest the barren hills
Tout sous ki seche, rekòmanse koule,
All dried up springs, start flowing again
Si m te gen pouvwa pou mwen chanje,
If I had power to change
Tout sa m dezire.
Whatever I desire
Mwen ta bani tout trayizon,
I would bannish all treason
Tout sa ki malad ta jwenn lagerizon,
All the sick would find healing
Tout sa ta pwouve saj yo te gen rezon.
All that would prove the wise were right

M' ta fè tout sa k' grangou jwenn manje,
I would give food to the hungry
Sa k' nan lesklavaj, ta va jwenn libète,
The captives would go free
Si m te gen pouvwa pou mwen chanje,
If I had power to change
Tout sa m dezire.
Whatever I desire
Mwen ta fè tout zam tounen jwèt,
I would turn weapons into toys
Move zentansyon, santiman disparèt,
corrupt intentions and ambitions disappear
Si m te ka chante pou m chase mechanste
If I could sing to chase away naughtiness

Making progress with Creole, but I have no one to practice with so I can barely improve. I'd love to chat over IM/email if you're interested/have time :) If not would you know where else I'd find lang partners? I tried sites like italki, but no success :/

I'm glad to hear of your progress.
I'm not too big on chatting, but if you can catch me on FB, Skype, or IM I would be happy to exchange some Creole greetings with you :)

How long have you been learning Creole? and
What are your main goals in learning the Creole language?

Kenbe la Brian
Keep it up Brian

Could you write about use of k ap and also bó. Thanks. SAre you going to post any audio lessons soon? They are great!

Thanks :)
Yes , I will.   I plan to continue uploading audio post by second week of January.  The recordings on my computer has been full of loud staticky noise even though I replaced my headphones.  I finally took care of that :)

K'ap is a contraction for ki ap.
Ki is the relative pronoun that, who, which, whom
Ap is the marker for progressive and / or future tense.

This is the woman who is carrying my baby.
Sa se fanm ki ap pote bebe mwen an. (uncontracted)
Sa se fanm k'ap pote bebe m nan. (contracted)

The girl who's dancing is my girlfriend.
Ti fi ki ap danse a se menaj mwen. (uncontracted)
Ti fi k'ap danse a se menaj mwen. (contracted)

Who is knocking at the door?
Ki moun ki ap frape pòt la? (uncontracted)
Ki moun k'ap frape pòt la? (contracted)

The cup that is leaking is mine.
Gode ki ap koule a se pa m nan. (uncontracted)
Gode k'ap koule a se pa m nan. (contracted)

Bò (with an accent on the "o") means side, place, location, area...
is a synonym for the creole words kote and plas
You could ask the question "where..." by saying "kibò..."

also means near, next to, close to

You could say:

Ki bò ou prale?
Literally:    What location are you going?
meaning:    Where are you going?
You can also ask in Creole:  Ki kote ou prale?

Ki bò ou rete?
literally: What location do you reside?
meaning: Where do you live
You can also ask in Creole:  Ki kote ou rete?

Ki bò ou vle chita?
Literally:  What location do you want to sit?
meaning:  Where do you want to sit?
You can also ask in Creole:  Ki kote ou vle chita?


as next to, near, close to.

Vin chita bò kote m
literally: Come sit near my side.
meaning: Come sit near me.

Li abite bò kote nou.
literally:  She lives near our side.
meaning:  She lives next to us.

Mwen te wè yon chyen bò dlo a.
I saw a puppy by the water.

Li te mete liv li a bò kote liv mwen an.
He placed his book next to my book.

you don't miss me

Ou pa sonje m.

Ask me anything

back

back (as in a body part) → do

My back hurts.
Do m fè m mal.


Back (n.) → ke, dèyè

He's way in the back of the line.
Li jis nan ke liy la.


back (v.) → sipòte, ede, bay lebra

Back me up.
Ede m.

Wednesday, December 28, 2011

How do I find lesson 1?

To the right top of screen, FEBRUARY 2010 have lesson 1 thru 19
Here's the link:
http://sweetcoconuts.blogspot.com/2010_02_01_archive.html

Ask me anything

how do you say phrases like, "you look good" and "you sound sick"

You look good is not such a good example of these type of sentences.
You look good is a different expression.
You look good. → Ou chèlbè, Ou anfòm, Ou anpenpan, Ou bòzò, etc...

But in general you would used "genlè" or "sanble" to translate such sentences.
genlè literally means to have the air of...
sanble literally means to seem to...

Examples:

You look / sound sick.
Ou genlè malad.
(Literally:  You have air sick)

You look mad.
Ou genlè fache.
(Literally:  You have air mad)

You sound scared.
Ou sanble pè.
(Literally:  You seem scared.)

He sounds sad.
Li genlè tris.
(Literally: He has air  sad)

They look ripe.
Yo sanble yo mi.
(literally: They seem they're ripe)

how do you cat daddy?

I think that's a question for Chris Brown.
He must know some Creole...

Cat daddy does not translate to Creole.

Ask me anything

lol yes please ..what is your email addy..it is going to be a long night

lol :)

Limanecasimi@aol.com

Ask me anything

What is "ki lot sa.........."

Send this long note via e-mail :)

Is it standard to answer "yes" and "no" with "men" preceding them? I saw this in a Kreyol course I'm using, e.g. "Men wi" for "Yes"

Yes it is.

Men wi! (is literally But yes!) is the equivalent of But of course!

Men non! (is literally But no!) is the equivalent of But of course not!

I love your site so much :)

Thanks Brian :)
Keep up the good work!

Ask me anything

If pa yo means theirs and pa mwen means mine, how do you say not mine? pa pa mwen?

Actually yes :)
Does it sound weird to you :)

This is not mine.
Sa se pa pa mwen an. (uncontracted)
Sa se pa pa m nan. (contracted)

This is not yours.
Sa se pa pa w la.

Can you just imagine all the beautiful puns you can create with verbiage like these!

What's the difference between "You have beautiful eyes." and "Your eyes are beautiful"?

Are you asking for the difference in the Haitian Creole diction?

You have beautiful eyes.
Ou gen bèl zye.

Your eyes are beautiful.
Zye w bèl.

Eyes can be zye or je.

I have a question about your post on painting fingernails. You said the expression is woze dwètI'm not familiar with woze is that slang, and doesn't dwèt mean finger? Is this one of those that doesn't literally translate? Would Penti zong ou, also work

Yes, you could also say pentire zong or woze zong.
Woze literally means to render pink or red. It comes from the word woz which means pink.

Mwen renmen lavi → loving life

Mwen renmen lavi.
I love life.

Life is good.
Lavi a bon.

Life is beautiful.
Lavi a bèl.

Life is tough /hard/ difficult.
Lavi a di.
Lavi a difisil.

Life is too short.
Lavi a twò kout.

Life is ironic.
Lavi a dwòl.

That's life.
Se lavi.

wedding

Wedding → maryaj, nòs

On Tuesdays (as in every Tuesday), is there an expression for that?

On Tuesdays (indicating every Tuesday) → le madi
On Sundays → le dimanch
On Thursdays → le jedi

I visit my mon on Fridays.
Mwen vizite manman m le vandredi.

On Saturdays you won't find him because he's gone to party.
Le samdi ou pap jwenn li paske l'al banboche.

I can only help you on Mondays and Wednesdays.
Mwen la sèlman ede w le lendi ak mèkredi.

I see them on Sunday afternoons.
Mwen wè yo le dimanch apremidi.

I'm headed back to Haiti to visit our orphanage in a few days. Your blog has been invaluable in brushing up on my (pretty bad) Creole. I'm glad I found your site. Keep up the great work. Bondye beni ou!!

Mèsi anpil :)
Fè bon vwayaj.

Ask me anything

Tuesday, December 27, 2011

"Mwen pa tyoul ou." What is "tyoul?

In this sentence it means gofer, servant, or minion

Mwen pa tyoul ou.
I'm not your servant.

excus'm pitit

Eskize m pitit
literally:   excuse me child
meaning: excuse me, pardom me

Not sure which HC song is a favorite. I am fairly new here! :) Any more HC audio lessons on the months, the colors, and the verbs and nouns?

Dakò :)

Here are some links on the months of the year in Haitian Creole.
In what month are we?....
How to say the months of the year...
Written list of all the months in Haitian Creole

This group of audio posts include a lot of verbs.  Scroll down these posts via the following link:
http://sweetcoconuts.blogspot.com/search/label/%22AUDIO%20LESSONS%22

I also have uploaded a Haitian Creole song at the end of every audio post too.  Title of the song and name of artist is posted at the end of audio lessons.

I may be able to answer your specific questions about Haitian Creole too.

Have fun learning Creole!
Anmize w pandan w'ap apran Kreyòl!

what does using the name tonton as a title mean? For example Tonton Julian. Is that like saying Uncle Julian?

Yes.
tonton or monnonk is Creole for uncle.

koke is Creole for ...?

koke or kwoke → to dangle, to hook, to be suspended, to fasten, also to embrace, to bear hug

Hang the clothes outside so they could dry.
Koke rad yo deyò a pou yo ka seche.

Help me to hang this chandelier on the ceiling.
Ede m koke chandelye sa nan plafon an.

When she saw her son for the first time she ran to hug him.
Lè li wè pitit gason li an pou premye fwa li kouri kwoke li.

Youn kwoke lòt.
They embraced each other.


Happy New year - Bon Ane? in Creole

Yes.

Happy New year → Bòn Ane

we are not friends any more because you believe ever thing that people do on face book i got hack yestarday by andy but i aint complain on face book about that mess how to say that in creole

Oh gee, those are some serious words.
You must be "un-friending" someone on Facebook...
Remember this becomes public on this blog page.
I'm so glad you don't have a last name for "Andy" here.
Sad.

We are not friend anymore.
Nou pa zanmi ankò.

Because you believe everything people do on FB.
Paske ou kwè nan tout bagay ou wè sou FB.

Yesterday my FB account got hacked by Andy, but I'm not complaining about that mess.
Yè Andy te vandalize kont FB mwen an, men mwen pap plenyen pou tenten sa yo.

ou bezwen pe pou sa BD ka pance de ou men ou pa bezwen pe de Lom kaz pance de ou ok? (english)

Ou bezwen pè sa Bondye panse de ou, men ou pa bezwen pè sa lòm panse de ou.
Be afraid of what God thinks of you, but don't be afraid of what man thinks of you.

Don't forget to add the accents my friend.
A grammatically correct way to write the above Creole sentence would be:
Ou dwe pè jan Bondye wè w, men pa pè jan lòm wè w.

respond to s'ak pase

Zabèlbòk (written part)


 

Salitasyon:  Mesyedam lasosyete, n’ap kontinye seri Choses et Gens Entendus, C’est à dire Moun ke’m wè e bagay mwen tande.

Jodi a se Mèt Zabèlbòk Bèrachat.

(The story begins here:)

Lè manman’l mennen’l nan ti chanmòt dèyè lise a, li t’ap prale gen twa mwa. 
Manman an t’ap pral chache lavi pi lwen.  Li mennen’l al remèt marenn li.  Se pi gwo kado li te ka bay madanm sa a, paske li pa’t gen pitit.  Men, ti gason an te rechinya.  Li te yon jan petevi.  Li t’ap bay yon ti kriye yenyen …tout tan.  Vwazinaj di, “Se gaz, ba’l ti te majolèn, pote’l sou zepòl!”. 

Men, marenn nan yon jan gen yon ti tèt chaje, paske li wè kriye yenyen an tankou yon ti lapli yenyen…  ap kontinye. 
Yon jou gwo midi,  gen yon madanm ki te rete pi ba yo, …yon fanm nan Nò.  Li parèt sou yo, avèk mouchwa tout koulè nan bra li, mouchwa tout koulè mare tèt li.  L’ap chante, li di li se chwal Frè Tijan.  Tout moun yo di “ fanm nan gen yon zanj!”. 
Li mande yon boutèy diven wouj …pou’l fè on tretman pou ti gason an.  Yo ba’l sa imedyatman.  Li benyen ti gason an.  L’antre nan lakou a, li pran enpe fèy… ti Ponm Malkadi.  Li prezante ti gason an kat (4) fasad .  Li di, li chanje non de batèm li, li rele’l Zabèlbòk Bèrachat.  E se malè’l si’l chanje non sa jous l’antre nan latonm.  Lè’l fini, li di se yon Makanda ki t'ap miyonen’l pou’l manje’l.  Kounye a, li remèt li pou tout sa’k ta vle fè yon radiyès avèk li, pou l koke nan gòj yo.

Reyèlman, kriye yenyen an fini.  E marenn nan ap gade’l ap grandi jous li lè pou’l voye’l nan yon ti lekòl kay Madmwazèl Ursule, pa twò lwen yo. 

Men, depi l piti, l’ap bay traka.  Nan ti lekòl la, l’ap chire silabè, l’ape goumen ak lòt timoun, l’ap kraze adwaz. 
Marenn nan vin konprann ke beny nan te yon ti jan twò fò pou li.  Se dòz la… fanm nan te ba li a ki lakòz tout koze sa yo.
Lè l’ale lekòl lise tou, se menm bagay.  Li vole sou ban, fopwen nan men li l’ap kase batay.  Tanzantan y’ap voye rele marenn nan pou vin met milye.

Yon jou direktè Lise a rele li pou rale zòrèy li…  Li vole nan kòlèt mouche a.  Yo di li, “Rete lakay ou.  Pa tounen ankò isit!” 
Marenn nan di, “Pito sa pase malgre sa.”  Li pa bezwen li byenelve.  Li pa bezwen li konn li byen, epi pou l’al rekonèt li anba tè.  Kite li ak afè l, jan l ye a.  Li pran yon moun pou ba l leson: direktè Sovè.  Li ta twoke kòn ak mèt la wi.  Men, se sou je marenn nan li ye.  Li oblije mete yon ti dlo nan diven li. 
Yo ba li leson jous pou li desann nan egzamen retorik.  

Marenn nan kontan!  Li wè l’ap desann nan egzamen. 
Men, lè li rive, li bòde goumen ak yon siveyan.  Yo fè yon jandam pran men li, mennen l tounen.  Jandam nan di marenn nan, “Lè w gen de pongongon konsa, ou pa voye sa sou moun.  Ou mare l nan pye kabann ou.”  Si kout je te ka tchwe moun, jandam sa ta tonbe tou long.  Marenn nan ba l yon bèl tchwipe tou.
  Zabèlbòk la nan men li, dwèt li se pa li, li pa ka koupe l jete.  Men marenn nan te genyen yon misye pèsonaj.  Yon zanmi ki te konn vin wè l twa (3) fwa pa semèn.  E twouve mesye sa a se te frè direktè L’école de Droit.  Li chita, li pale pwoblèm Zabèlbòk la… yon bagay difisil…  Zabèlbòk pa gen papye, men yo ranje sa, yo fè yon kont mal taye.  Se pa premye glas ki kase nan gouvènman. 

Zabèlbòk pase pa lakou, li pase pa jaden;  men, l'antre L’école de Droit. 

Marenn li te toujou di li, “ Lemonn pa bezwen konnen sa ou fè pou reyisi.  Li pa bezwen konnen tou poukisa ou pa reyisi.  Men se laviktwa li konnen.   Degaje w pou w pote bon nouvèl.”  Koze sa a te antre fon nan toulede zòrèy Zabèlbòk.  Nan L’Ecole de Droit a, li mete l yon jan pou li sèvi.  Li louvri je li.  Li degaje li.  Li pase nan pil, men li resi sòti ak diplòm avoka a.

Marenn nan kontan!  Li  gen yon grenn avoka nan men li.  Tèlman li kontan, li debarase ti pyès devan an nan chanmòt la pou mèt la fè kabinè avoka l. 

Lè w parèt devan pòt la, mèt Zabèlbòk te mèt pa la, ou wè ak ki moun ou annafè.  Ou voye je w andedan an, ou wè yon tab ki gen de (2) pye k’ap tranble, yon lòt kap mete ajenou, lòt la menm preske fin soti.  Tab sa a chaje ak papye tout koulè.  Se la mèt la genyen gwo ankriye lank vyolèt li pou l fè papye tenbre.  Se la tou pou li resevwa yon ti sipe lè yo pote’l pou li.  Li te  gen yon fi yo te rele Vyèj kap travay avèk li.  Men li te toujou nan kont ak Vyèj paske mèt Zabèlbok te renmen resevwa lajan men se pa yon bagay li te renmen met deyò.  Pou ou pran yon goud nan men Zabelbòk, se pou ou te ba li yon medsin lwil lavèy epi pou w mare yon bouldozè nan ren li pou rale goud sa. 

Lè’w gade ankò andedan an, ou wè nan bò pòt la, a goch lè w’ap antre,… yon pil jounal… pèk mèl!   Adwat, yon chèz ki paka kanpe pou kont li, ki apiye nan miray la.   Li genyen valiz mèt la chaje ak papye…  yon tòj, ki kòmanse pike, kwoke nan mi a.  Se sèl bagay ki nan mi pyès la.  Yon tòj marenn li t’achte pou li.
Mèt Zabèlbòk nan katye a, li achte bagay moun kredi. Li pran biswit a manba, sigarèt kredi, chany netwaye soulye li, li pa peye. 
Men yo te kase fèy kouvri sa tou. Paske yo te bezwen li.  Lè yo te nan eskandal piblik se li k’al wete yo.  Se pousa lè’l chita devan galeri li, chapo’l voye dèyè tèt li, l’ap li jounal li, li wè yon fanm a pase,  bouch fanm nan tankou yon ponya.   Li move… Zabelbòk dwe li.  Men, fò’l di mèt la bonjou, 
Fanm: “Bonjou mèt!”
Mèt Zabèbòk: “Oh Comment tu vas voisine?  Ca va?” 
Fanm: “Mè wi...” 

Se konsa.

Mèt Zabèlbòk te gen yon  ti kostim kannèl… ki te sou li tout tan.  Ou gen enpresyon li te dòmi avèk li.  Dèyè idamant lan an se te betiz.  Ou konn tande soulye konn fè moun mal?  Lè ou gade kanson an sou Zabèlbòk, ou wè se yon bagay ki fè’l mal. Tèlman li jis tankou wè kanson matlo ki lase pa dèyè.  Mèt Zabèlbòk nan yon aktivite… li toujou  gen yon mouchwa nan kou li pou ranmase swè.  …L’ap ale vini.  Zabèlbòk te okipe malere oto frape.  Donk, li toujou nan yon vatevyen,... lopital, jij de pè, kay doktè, nan kabinè’l la. L’ape degaje li.

Premye jou m kontre ak mèt zabèlbòk, mwen menm, se kay yon zanmi m.  Depi m tande l pale, depi m gade bagèt kepi li, mwen wè se yon nonm vif, entelijan, ki  gen yon vitès sou li.  M wè se yon nonm, tou, k'ap voye chen sou chat, kòn sou zago, fatra sou pousyè, k’ap bote dlo nan panye pèse, pou l bat a lavi a.

Lè sa a, m te rete dèyè do Dessalines, pa twò lwen Chemin Des Dalles, nan yon pansyon fanmi.  Anfas kote m te ye a, te gen yon  madanm ki te rete nan yon kay valab avèk pitit fi li.
Se te yon bòn vwazin. Nou toujou fè ti koze.  Pwoblèm madanm sa a, se te pwoblèm ti fi a.  Sèke, sa'k rive, li wè trantan ap rive sou ti fi a nan dyèt, epi li poko wè kote yon nòs ap soti. Malgre tout Nevènn ti jezi de bra chak vennsenk (25) di mwa, tout priyè ki voye fèt nan peyi etranje, rekalsitran yo pako deside yo.

Alò lè l’ap koze avèk mwen,  li di, li ta renmen kite ti fi a nan men yon bon moun.  Se manman li ye.  Mwen di, “Enben lamè, twò prese pa fè jou louvri.  Gendelè yon moun mize se pou l pot pi bon nouvèl.  E sa'k sere pou ou, non sèlman lavalas pa pote l ale, men li konn pran li epi li vin depoze l nan kwen kay ou.  Ou pa bezwen bat kò w; paske mache chache pa dòmi san soupe, se vre, men li konn kontre ak de manje ki gonfle l tou.  Alò, se pou ou tann sa k’ap vini an.

PAUSE…………………………….. 

De (2) twa (3) semèn apre. Li rele mwen epi l’ap di m, apa de kay kote li rete a, li gen de (2) lòt ti kay, revni fanmi an.  Men, gen yon lokatè k’ap ba l traka. Yo rekòmande’l yon mèt avoka yo rele Mèt Zabèlbòk Bèrachat, si m konnen li?  Mwen di l, enben si se misye sa a k’ap okipe afè ou, afè w sanlè regle sou de (2) chèz.  Paske misye sa, li pa an chemise de nuit, se pa yon moun k’ap dòmi.  L’ap pral konfonn vitès ak presipitasyon pou l ba w sa fen tankou yon jilèt Chandra.

Reyèlman kèk tan apre, li rele’m li di mwen,  “vwazen, ou konnen se bon pawòl ou te di mwen.  Ou konnen ke… afè m sot nan tribinal wi.  Yo pral degèpi move lokatè a.”
Mwen di l,  “Ah! Ou wè vwazin!”
Li di’m,  “Men, vwazen, ou konnen nou konn fè ti koze.  Gen yon diplis wi.”  M di “Anhan, sa li ye?”
Li di m, “Enben, mèt avoka a, ou konnen li gen je sou Mina.”

Mina se ti fi l la.

M di l,  “Vwazin, sa w di?”
Vwazin: “Se len nan lòt.  Se youn apre lòt.  Tout bagay vin ansanm.”
M di’l,  “Men, sere koze w pou l pa vante.  Pa lonje dwèt ou sou joumou an pou l pa koule.  Gade wè kijan tout bagay ap mache.”
Avan, mwen wè Zabèbòk la, k’ap vini lakay yo. Y’ap envite l manje. Li pot papye bay yo siyen… yon antre sòti… avan twa (3) mwa m resevwa envitasyon maryaj.
                
Mwen te nan nòs…Gran klòch Sacre-Coeur… Ah yayay!   Zabèlbòk abiye tankou wa Meme.  Mina chaje ak fidonè… Ah bèl nòs! 
Y’al fè lindemyèl. 

Men, manman an te pale Zabèlbòk.  Kòm li  gen yon kay ki gen senk chanm a kouche, li ta renmen pou l abite ak pitit li.  Se yon bagay Zabèlbòk t’ap chache anlè, li jwenn li atè.  Zabèlbòk, ou konnen s’on moun entelijan.  Li gade.  Li wè moun yo la.  Li wè kay la.  Li di l’ap pran desizyon li pou l siyen demisyon li ak lamizè.
Sa yo di Zabèlbòk la.  Li plonje dèyè Lycée.  Marenn li pa’t la ankò.  L’al pran de (2) moso bagay li te genyen.  Epi li monte vin rete dèyè do Lanperè.  L’a pral yaya kò li dèyè do Dessalines.

Mwen menm, m anfas la.  M’ap gade sa.  M tankou yon nonm ki achte yon kat pilouz pou yon match entènasyonal, sèlman, jwè yo poko rive.  L’ap tann jwè yo.  Mwen menm, m’ap tann Zabèlbòk.
M anfas la.  M’ap gade.  Mwen wè Zabèlbòk ap pronmennen nan jaden, pase men nan ren madanm li, bouch yo ansanm, y’ap manje yon siwèl a de (2).  Sa pa ka bèl pase sa.

Men, m konnen kòmansman toujou bèl.  M’ap swiv.  M wè lè Zabèlbòk fin manje le midi, yo mete yon kad anba yon gwo pye bwa nan lakou a la, yon ti tab kot kad la, vè dlo li, ak pòch sigarèt li.  Madanm li kanpe kot kad la avèk yon evantay latanyen pou l pouse moustik.  Zabèl an robe de chambre wouj, bèl pijama, bèl pantouf.  Dwèt li foure nan yon liv doré sur tranche.  Se li ki vin eritye bibliyotèk papa ti fi a.  L’ap li Les Opinions de Jerome Coignard par Anatole France.  Bagay ki pou fè l dòmi pi vit.

Sa’k rive, Zabèl fini avèk afè de mayi moulen blan le maten pou lage yon piman bouk ladan li, mayi moulen a pwa le midi, labouyi farin mayi leswa.  Manje sa yo, lè ou fin manje yo, se pou ou al nan travay.  Zabèlbòk vin antre nan Homard Termidor, Timbale de Poissons, Quiche Lorraine.  Se manje moun a soulye.  Lè ou fin manje bagay sa yo, ou gen yon danballah kò likid ki antre sou ou e ki mande fè syès.
Alò, mwen la, m'ap gade.  Mwen wè si’m bezwen konnen lè nan apremidi, se lè Zabèlbòk ap leve nan syès li. 
Mwen tande bèlmè li k’ap di fi k’ap travay avèk yo a: “Lali, men ou ta moulen krèm nan pou moun nan machè!  O!  men grenadin nan la, sèl la, sik la, lèt la, soptyè a devan ou.  Se mechanste!  Piske ou fin ba l abitid. “
Zabèl leve.  L’ap bwè yon gran vè krèm ki  gen yon boutèy kola ladan li ak kiyè long.  Li limen sigarèt li epi l’ap souke kò li pou l al pran douch li. 

Paske Zabèl fini avèk afè de benyen nan yon ganmèl ki kore a kat (4) brik. Pou w’ap pran yon kwi voye dlo sou ou.  Li fini ak koze sa.
Li pral pran douch li. 
Madanm li enstale sou kabann nan, kalson, chemizèt, chemiz nannan kokoye.  Sa byen blan!  Chosèt blanch li sou soulye blan li, mouchwa li pafimen ak Jean Marie Farina.  L’ap pral rantre nan kostim dri linyon blan li.
Men ou  gen enpresyon, se nan yon pouli (pulley) yo lage’l sot nan plafon an pou l antre nan kostim nan.  Ou pa wè yon ti pli.
Lè l fini, li pran chapo kasav ruban noir.  L’ap pral desann sou Champ de Mars, li pral pran de l’air.
Lè l’ap pase nan baryè a pou li soti.  Li tèlman bwòdè, li tèlman solanèl, ou wè se yon kò mizik li manke pou akonpanye l.  Li desann, li pase pa Tifour, li rive Champ de Mars, li pase bò Fontèn nan li desann bò Paramount, li remonte bò Kiosk la, l’al bò kote Pè Golard te ye a, bò Tribune.  L’ap pran de l’air. 
Men sa ki te enterese Zabèlbòk vre sou Champs de Mars la, se te de medam avèk posteryè redondan.  Zabèlbòk ap gade yo.  Alò si l jwenn youn vre, li pèdi nan kanpay li serye.  Li ba l yon ti psst, men yon psst moun de byen: Pssst!  Se pou moun pa wè li.  Alò gen de lè tou li pran pa l nan men yo tou. 
Moun ki konn vire, yo di li:
 “O O Ki moun mesye sa ap rele psst la?  Ala frekan!  O O Alò gade l non!  W’al foure bouch ou nan yon nich fomi.  O O! tout an blan!  Soulye blan… Ou pa ta di yon sigarèt.  Genlè li konprann gen kèk piyay y’ap bay sou Champs de Mars la, l’ap vin pran pa li.  Gade ale li non!  Mwen chache w, mwen pa wè w!  O O!  Sa cho pase leve danse.  Ou tande bèf, ale wè kòn!” 

Zabèlbòk mete tèt li fiks.  Si’l kontre yon moun li te konnen dèyè Lise, Ay! Li pa gade menm.  Paske li divòse ak koze sa. 
Si li rankontre youn nan medam yo ki reponn a lapèl, li kase yon randevou. 
Vè senkè edmi, Zabèlbòk reprann wout li.   L’ap pase Tifour ankò.  Tèt li sou kote.  Chapo kasav la nan men li.   Ilan Ilan ap souflete nan lari a.
L’ap monte pi wo sou yon Chevalier de nuit k'ap akonpanye l monte.  L’ap rive bò lakay li.  Nan kafou lakay li atò, li pran yon lòt souflèt.  Se yon bouyon k’ap fèt nan kwizin moun yo. 
Yon fanm provens k’ap boule.
Zabèlbòk rantre li wè yon veritab branle bas.  Bèlmè li avèk Mina ap mete kouvè, nap bwode, kouto, sèvyèt bwode,  gran soupyè.  Se ansyèn mezon.  Yo vini.  Zabèlbòk atable li. Epi y’ap sèvi li yon bouyon sirik ki gen yon zo janbon kòm nanm… ti malanga, bon donbrèy, bon ti bannann ladan l… yon vyann fil…

Zabèlbòk pran yon premye asyèt, li pran yon dezyèm, li kore sa avèk yon konfiti gwayav, sòs la pwès… e yon pen rale.
 
Lè l fini li bwè yon dlo glase ak glas dyaman.  Yo pouse sandriye kristal devan li, epi l’ap voye de gran nwaj.
Pandanstan sa, gen yon ti fi nan lakou a k’ap kale kann pou dijesyon mèt la. 
Vè setè, li envite madanm li, Mina, pou al fè yon pronmnad vesperal.  Y'a pral pronmenen nan katye a.   …Bay Mina yon satisfaksyon tou.  Pou moun ka wè li marye.  Epi li sòti tèt toutouni.  Li bay madanm li bra.
Si yon moun rankontre li, yo di l,

Moun: “Comment allez-vous cher maître?”
Mèt Zabèbòk: “L’ultime honneur, ma chère, vous saluer.
Yon ti gason di, “Bonswa mèt!”
Mèt Zabèbòk: “Après vous, si l’on reste seigneur et maître!”
Yon dàm pase.  Li di,  “Bonswa!”
Mèt Zabèbòk: “Bien le bonsoir cher madame!”

Se konsa Zabèbòk salye moun.

Men, Zabèlbòk fin pwomennen li rantre.
Men, te gen yon pwoblèm tou pou timoun ki nan kay la.
Ti fiyèl bèlmè a, ti nyès, ti neve…
Lè timoun sa yo la, Zabèlbòk la tou, timoun yo pa ka di yon mo Kreyòl.
Se pou yo degaje yo chache kot Franse yo ye.
Se pou sa mwen anfas la, m’ap tande.  Se premye fwa mwen tande timoun ap chante zonbi mann mannan an Franse.

Fantôme de Blan Mannan
Tenez petit poulet o lala
Petit poulet sover ola la
Le poulet santi doux o lala

Lè yo rive sou ti pye lorye a atò,  m tande,
Un pitit pied laurier ki est chargé de fleur
Un petit vent passe la tue.
Il brise toutes les fleurs.
A ma coliko abrico

Podyab timoun yo!  Yo pa ka di donbrèy nan pwa sa dous.  Yo oblije di,

Cervelle au beurre noir c’est bon!
Cervelle au beurre noir c’est bon!

Zabèlbòk ki mete timoun yo nan tout koze sa yo.

PAUSE………………………

Lè’l rantre sot nan promnad, se rantre nan kabann, manje kann nan balkon. 
Demen maten li leve.  L’ape promennen andedan an,  an pijama.  Li pran kafe li, enpe fwi, epi li mete mizik nan fonograf.  L’ap jwe le Concerto de Gregue.  Li di moun yo se pou ijyèn mantal. 
Apre sa, li atable’l pou dejene. Li dekoupe kòpyèz.

Chak jou se konsa.

Bèlmè a menm ap gade koze sa a.  Sèke, l’ap janbe twa (3) mwa.  Li wè afè de lindemyèl la, zabèlbòk gen lè dekrete yon pèmanans.
Li pa wè okenn imaj travay.
E li pa wè misye ap souke kò l tou.
Li tankou yon moun k’ap mande travay.   Ak yon bouji nan men dwat, l’ap mande pou’l jwenn travay la.  Nan men goch, li gen yon lòt bouji, l’ap mande yon lòt sen pou li pa jwenn travay. 
Sèke, se pa yon eleman pwodiktif ditou.  Mesye a pa pwodwi anyen.  Se konsonmen sèlman l’ap konsonmen.
Madanm nan li menm, bèlmè a, se moun ki kwoke dyakout li kote bra li ka rive   Se de (2) kay yo li genyen la.  Se sa ki pou fè l viv ak pitit li.  E boutik koumanse ap voye mande l lajan lèt evapore, lajan sik.

Ah! L’antre nan yon gwo refleksyon.
Lap mande eske li ka kontinye avèk protokòl Duc de Tonquel l’al achte byen chè a.

Madanm nan wè li pa si antrave tankou l kwoke.
Li leve yon jou maten.  Li koule yon kafe.  Epi li desann.  L’al wè kot lari fè kwen.  Li rive katedral, l’al remèt Notre Dame koze a.  Lapenn yon fanm se pou tout.  Lè’l fini li fè yon kout pye, l’al wè yon komèsan ki te byen a mari li.
Lè l rive, l’ap di li ke Mina marye. Mesye a te nan nòs la tou.  Mesye a ap mande’l nouvèl li.
Madanm nan di, “Wi, Mina marye. Mari a la avèk mwen. Mwen byen kontan, men alò, chak jou w’ap leve pou wè yon moun ki pa nan travay.”
Mesye a di, “Enben se konsa wi.  Pitit la se yon pè gal li te manke pou l grate.  Men, fò yo fè bagay sa.  Men lè yo pran yon chay met sou tèt yo.  Chay la sot tonbe.  Se pa sou zepòl pa yo non li tonbe, se sou zepòl pa nou…  Machè sa pou nou fè?   Se pou m fè yon bagay pou ou la… Ba ou yon kout men… O non de vye zanmi mwen, mari ou...  M pa ka kite w ak ladoba sa.  Se pa ke mwen bezwen moun non.  Men, fò m fè yon bagay pou ou machè….  Men, sa misye a konn fè?”

Manman an di,  “Wi, se yon mèt.”

Mesye a di,  “Ki afè mèt sa?  Ah! ou gen mèt-dam… mèt-chantè…. …..antouka, voye l ban mwen.  Men…m gen yon yon biwo la, ma wè sa l ka fè.”

Manman an monte vre.  Lè Zabèlbòk fin manje a midi, li di,
Manman: “Zabèl, m gen yon sipriz pou ou wi!”
Mèt Zabèbòk:“Ah wi, lamère qu’est-ce que c’est?”
Manman: “Monchè, jodi a m’al katedral.  M’al koze avèk Notre Dame… Ou konnen…    Lè m fini,   m mache… yaya kò mwen.  Epi monchè, yon lide di mwen antre nan kay yon komèsan ki te zanmi mari m.  Li te nan nòs ou wi.  L’admire ou anpil.  Lè m rive, l’ap mande nouvèl Mina.  Mwen di  Ah! Mina ap fè bèl jèn marye.  L’ap mande m si Mina poko fè bèl maladi.  Mwen di, “ Ah non”.  Epi nan koze, l’ap mande pou ou.  M di li ou trè byen, men gason p’ap travay, kè pa kontan.  Li p’ap di ou sa.  Li di m O Machè fò’m fè’w repwoch la.   M pa ta ka gen gwo komès sa pou jan mwen te byen ak mari ou,  pou bofis twouve li p’ap travay… O!  Gade m gen yon biwo la, mwen bezwen yon moun pou met dèyè l… yon moun de konfyans.  Jan nonm nan se yon nonm aktif, yon nonm entelijan,  ankouraje l non.  Voye l ban mwen, pou l vin la non.  Ou wè sa, ou fèt sou bèl zetwal papa.  Zabèl, men sipriz sa m te gen pou ou.  Ou fèt a kwaf wi.”
Mèt Zabèbòk:“Ah oui Je vois.  Mais moi aussi j’ai une surprise pour vous”
Manman: “Wi, sa li te ye?
Mèt Zabèbòk:“Enben, voila, m kwè fò ou wè yon doktè serye wi.”
Manman: “Poukisa?”
Mèt Zabèbòk:“Paske ou gen yon wou nan machin ou ki pa mache.  Kouman ou vle sa?  Pou ou desann lavil pou w’al chache plas pou mwen nan yon komès?  Mèt Zabèlbòk Berachat travailler dans le commerce?  Je suis avocat, j’suis licensié en droit.  De plus, Je suis un homme politique.  J’ai mes fanatics.  Je ne peux pas faire pareille chose à la faculté, à mes condisciples, mes confrères.  Que dira le batonnier de l’ordre des avocats?  Que dira la cours de cassation? Je ne peus pas profané le temple de Themis.  Mes confrères ne doivent même pas  être au courant de ces démarches.  Mais, c’est pas possible!  Deplus, Je suis un homme politique, le chef de l’état ne m’a pas encore appelé.  Mais je ne peux pas forcer la mains de ces gens.  Mais l’appel viendra inevitablement.  Ils ne pourront plus continuer à gouverner sans mes conseils, sans mes suggestions, sans mes connaissances.  Se pa posib sa.  La mère, m’ap di ou yon bagay,  gen yon etid sou avoka, fò m li sa pou ou wi.  De plus, lè w gen yon dyaman nan men w, la mère,  se pa sèlman pou konnen ke ou gen yon dyaman non,  men fò w konn valè dyaman an.  Fò w konn kalite dyaman an.  M’ap di ou yon bagay, kounye a nenpòt lè ou bezwen m ou ka wè mwen.  Men, à un moman de la durée, pou ou wè mwen, menm ou menm, se gwo demach w’ap gen pou fè wi.”
Manman: “Se gwo afè papa.  O! m pat konnen.”
Mèt Zabèbòk:“Oh non se sa.  Il fallait me consulter.  Et ne pas donner des coup d’épée dan l’eau.  C’est pa possible ah oh non!”
Manman: “Enben, eskize mwen.  M pat konnen.”

Jou manman an tande sa, li gen yon sèk tèt ki kenbe l, li pa dòmi tout lannuit.  Demen maten li leve bonè.  Li koule yon kafe, fwa sa, avèk pwa pyant epi vèvenn.  Li soti ak yon boutèy dlo anba bra li.  L’al dirèk nan simityè sou tonm defen mari li.  Li rive, li bale, li wouze, li fè yon propte, li chita nan bout kavo a, li limen yon ti balèn dis.  Li di mari a, “Ou pa ka vin lonje kò’w la non konsa.  Ou wè ah!  Nou pran nan twa (3) rwa.  Ou wè nan kisa nou ye.  Se byen nou t’ap chache, n’al frape sou resif sa a.  Pou jan ou te renmen Mina, fò w vin fè yon bagay pou nou monchè.” 

Soti li soti devan kavo a,  l’ale.   Li bay yon libera devan chapèl la, devan gran kwa a, devan tonb inivèsèl… l’ap rele tout invizib.  Paske l nan ka.

Bon! Li fè yon lide la a.  Li desann Kwabosal.  Li pral wè yon sè li kot papa: Manmzèl Sandrine… 
Sa se yon fanm ki kanpe sou de (2) pye militè li.  Lè sa ap pase bò kote w, chenn ni pandye, zanno kreyòl li ap danse, mouchwa l an bandisyon mare sou tèt li.  Lestomak li, w'a di de (2) pipirit k’a pral pran vòl.  Anba ti vant li ap danse. Si on gason ou pa vire gade li, Ah! ou  gen yon bagay ki pa mache tou.  Se pou w’al wè yon doktè serye. 
Manmzèl Sandrine  gen yon sipèb boutik Kwabosal.  Afè’l ap mache.  Lè manman Mina rive, li wè Sandrine chita avèk plizyè lòt gran jipon.  Se medam lè y’ap salanbe yon moun, yo manyè monte wòb yo pou ka wè band bwode k’ap pèdi lavi yo anba yon jipon.
Li parèt. Li di “O!”
Sandrine di,  “O sè mwen!  O O! Kijan figi ou parèt kagou konsa?  Ou sanble yon moun ki sot anba yon gwo lafyèv.  Vini non!”
Manman: “Non se pa lafyèv non m genyen.”
Sandrine: “Sa’w genyen!?”
Alò, li yon jan ap vire gade moun ki te la.  Sandrine di,
Sandrine: “Ah non! ou mèt pale.  Moun sa yo se lestomak mwen… machè ou mèt pale.  Se moun mwen.  Yo konnen se sè ou mwen ye…  Sa li ye?  Ban mwen non!”
Manman: “Enben se yon bagay mwen te vin rakonte w.”
Sandrine: “Ban mwen!”
Manman: “Mwen te vin di ou kalvè n’ap monte anwo lakay avèk jenonm ki mari Mina a.”
Sandrine: “Sa li ye!?   He Hey!   Men mwen.    Se pa Zabèlbòk?    He Hey!   Ah… ou konnen m sezi.  Zabèlbòk k’ap fè nou monte kalvè jous ou blije desann vin kote mwen.  Ah… Ban m moso!  O O!”

Li rakonte Sandrine Zabèlbòk mande anraje. Li pa vle manje ze ak janbon de (2) jou swivi.  Y’achte yon boutèy pafen pou li, li manke kraze l.   Li di se pa pafen konsa l' mete.  Li fè kòlè pou kalson y’al achete.   Se pa kalson awo.

Sandrine: “O O!  Bon sè mwen, ou pa konn sa m’ap mande ou?   Eske se yon zen ou vin ban mwen, oubyen se mande ou vin mande pou’m al ede nou wete chen anraje sa nan mitan nou anwo a?”

Manman: “Enben machè, ou konnen, depi ou wè m desann vin kote w, se lamen fòt.

PAUSE…………………….

Sandrine:  “Bon, rele sa ou ban m kat blanch . Ou pa bezwen fatige kò w.  Pran sa w bezwen nan boutik la la a.  Pran yon liy ale lakay ou.  Mwen menm, mwen pral moute pou m’al kòlte ak Zabèlbòk.  Paske, nou menm, nou pa konn Zabèlbòk non.   Haha… Zabelbòk mèt chita tann mwen…  Koulye a se f-i fi, n-i ni.   Ou pa bezwen fatige kò w.”

Madanm nan monte vrèman.  Lè’l rive,  li bay Mina nouvèl la.
Zabèlbòk, li menm, soti al pran de l’air nan apremidi.
Manmzèl Sandrine, li menm, l’abiye’l avèk tout jobolobosou li.
L’abiye tankou kongo belizè.
Li chaje avèk braslè k’ap voye etensèl. Dwèt li chaje ak bag...  yon fanm kanpe.   Li pran liy li, li monte. 
Lè’l rive, sè a pa’t la.  Nyès li, Mina, resevwa li,  mete’l chita bò tab a manje a, mete vè ji’l kote li… pòch sigarèt li,   l’ape tann Zabèlbòk k’ap pran de l’air sou Champ de Mars.
Lè Zabèlbòk tounen, l’ap vini byen bwodè epi l’al frape sou zo grann li.  Janbe  l janbe pòt la, se sou manmzèl Sandrine li frape. 

Mèt Zabèbòk:: “Quelle Surprise!  Ou bò isit?”.
Sandrine: “M te vin wè moun yo.”
Mèt Zabèbòk: “Ah oui?”
Sandrine: “Bonswa Zabèl.”.
Mèt Zabèbòk: “Alèkile, se konsa ou rele mwen.  Ou pa rele m Mèt ankò?”
Sandrine: “Dekilakyèl de mèt m te ye avèk ou a?  Oh! Ou marye ak nyès mwen.  Ou ta  gen yon endispozisyon la, m’ap fwote w, se Mèt pou m ta rele w ou tou? 
Pran san w non, Zabèl…. O! sa ou te gentan gen la? …Zabèlbok?”
Mèt Zabèbòk: “Wi?”
Sandrine: “Koute non, se kote w, wi, mwen vini.”
Mèt Zabèbòk:“Hmm, ou te bezwen mwen regle yon bagay pou ou?”
Sandrine: “Ha Ha! depi ou gade mwen, ou wè m se yon kochon ki gen kont grès pou kwit tèt mwen.  Kalite mèt avoka moun debyen ki gen nen nan figi yo m konnen, m ta gen yon  bagay pou’m regle, epi se ou m ta vin pote l bay regle?
Mèt Zabèbòk: “O! ou genlè ou rive tou pare?”
Sandrine: “M pa konn si w konn sa.  Ah! mwen rive tou limen menm!   Paske se ou, wi, ki mennen bò isi a.  Ah!  M vin mande w kòman w fè l Zabèlbòk?”
Mèt Zabèbòk: “Sa sa vle di: kòman m fè l?”
Sandrine: “Fò m vin mande w kòman ou fè l, Zabelbòk.   Madanm nan marye w ak pitit li.  Li louvri de bra pou l pran w.    Ou rele sa, ou se yon FEF… Fèt e founi!  Ou vin antre nan kay moun yo la.  Madanm nan te konprann se te yon pwotektè yo ta pral genyen.  Se yon konkou yo t'ap genyen… O O!  Sa li ye ki parèt sou yo?  Se yon Kong nan maza, yon towo gwonde, yon Matador Sipèb.   O O!
Ou parèt sou yo avèk yon papa toudenkou, yon lwa brize ki pran ou,… ki pa vle ale.  M di kite m monte avek enpe siwo si pou’m wè si m’a vin desann lwa sa a.
Paske…. moun yo pa konnen w Zabèlbòk.   Yo pa konnen w...  Mwen menm, m konnen w. … Ou konnen m tou. 

Mwen ak ou se kabrit tomazo
Menm plim menm plimay. 
Pase pran m, m’a pase rele’w
Alò, mwen m vin koresponn avèk ou. 

M pa ka konprann.   De (2) malerèz pezib konsa... moun yo lakay yo.    Pou w soti, ou bezwen estwopye yo. O! Hey!!!
Ah, se pa vre sa. 
Sa pa gen dwa fèt. 
Fò mwen menm, Alexandrine, fiks pou lavi, rès pou tè, pa ta la pou ta pèmèt ou fè moun yo de bagay konsa a. Oh non!  Ah non!  Zabèlbòk. 
Dabò Mwen tande se nan kabann sèlman ou vle rete.  Tanzantan se rale pitit la nan kabannn.   …Sa ou konn fè a.  …Sa w ou vle fè a,   Ah!  ou pa ka mete’l sou kat vizit ou.
Ala yon nòs ki vin pou moun yo papa!
Ala yon rigwaz moun yo al achte, lè y’al chache bag sa! O O!
M pa konn sa’k genyen, bagay sa ap kouri nan tout lari a. O!
Pa w la, gen lè se an dyaman li fèt, pou moun oblije ap peye l chè konsa. 
O O! Non! Zabèlbòk, li pa bon. 

Atò, men sa m vin di’w.  ...Mwen vin pale w. 
Mwen p’ap vin nan chire pit ak ou non! 
M pa vin nan fè lanmou benè ak ou.

M vin di’w aswè a, m’ap domi isi a, kay moun yo,  paske yo nan ka.  Men, m p’ap dòmi ak ou. 
Alò monchè, degaje w.  Bay dèyè w de (2) tap.   Pran de (2) moso bagay ou genyen anwo a.  Eskize se lizay.  Vire do w pou bay moun yo kay yo.
Paske m pa ta bezwen pou m soti nan lari a deyò a pou m al eksplike m ak ou.
Paske sa’m ta ka degrennen ba ou.  E se bagay ou konnen.  Pantalon’w ta tonbe sou ou… san ou pa deboukle sentiwon w.

Mèt Zabèbòk: “Mai alors, je ne comprends rien la.  Je voudrais enfin demandé a Mina.  Comment, vous êtes d’accord avek ces pedoirives?  Vous avez donnez mandat à madame votre tante?”
Mina:  “Ah! Moi je ne sais pas.  Je suis entièrement d’accord avec ma tante.  Tu ne veuz rien faire.  Tu veux tout le temps rester dans le lit.  Manman a trouvé un travaille pour toi,  tu as dis je suis avocat, je suis un homme politique….”
Sandrine: “Men yon lòt bagay ankò Zabèlbòk.  Se mechanste! 
Ou konnen mo politik sa mennen twòp moun twò lwen, monchè. 
Se pa isi a pou ap  vin di bagay sa a. 
Si se sou ou yo t'ap vin dappiyanp, zafè ou! 
Men y’ap vin pran malerèz yo, pou y’al di,   “Ki koulè rad ki te sou ou lè ou t’ap disa?, konbyen fwa ou te di sa?,  Kilè l te ye lè ou t’ap disa?  Poukisa yo pa vin di ke ou t’ap di sa?”
Ou konn kijan bagay la ye… W’ap mòde men k’ap ba ou manje.  Se mechanste Zabèlbòk!  Non non, li pa bon! O! 

Apa ke ou vle rete nan kabann sèlman, mwen tande ou fin anraje paske yo ba ou ze ak janbon de (2) jou swivi. 
Zabelbòk, ou t’ap manje asye, kounye a y’ap ba ou gonbo nan asyèt pòslèn, ou di gonbo a twò di.  Fò w repase w tou Zabèlbòk! Ah non! li pa bon monchè! 

M tande, se bon pou moun yo, moun yo al achte pafen pou ba ou pou fèt ou.  O!  Mwen, m konnen se Vapmenni ou te konn mete sou ou.   Si se pa’t granmesi madan Gano, ki lòdè ou ta konnen?  O!

M tande, non! m pito ri koze sa.  Ya pral achte kalson pou ou. …. Yo pote Fruit de Loom.   Lè’l vini, ou rete pou w toufe, paske se kalson awo ou mete.  Mwen, m te konn al kay marenn ou dèyè Lise Zabèlbòk.  M toujou wè w,  kalson ou fèt … kalson ti sak!… ki fèt avèk ansyen sak farin Roi du Nord!.”  Ou toujou gen yon lyon sou kwis ou.  Nan ki kalson awo ou te konn ye a? Ban m repo non Zabèlbòk!

Ou jous ap pale pou diven tou, m tande. Mwen m konnen ou nan goudrin amabi!  W’ap pran chenn sou moun poutèt diven.  Ah non!  Se bon pou yo!  Monchè, gade non…..

Mèt Zabèbòk: “Ah oui je vois, c’est une conspiration.  Je me suis trompé.”
Sandrine:  “Mè wi!  Gade gwo mo ou gen nan bouch ou:  Je m suis trompé.   Se moun yo ki twonpe.   Bon, sa ou te gentan ye konsa pou je-m’suis-trompe?  Se yon pakèt afè moun yo jwenn?    Si zandolit te bon vyann konsa, li ta va ap promennen sou tout lantouray pou nenpòt timoun gen dwa lonje men pran li? 
Li ta va al chita nan mitan Dòbawoti  tou mache anba. 

Ban m repo non zabèlbòk…

Ou konn sa’k rive moun yo? Yo sote sou ou, ou pantan sou yo, enpi ou twouve w andedan kay yo mèt e Senyè.  O!
Sa’k rive yo, lè moun pral achte kochon nan pon, se trè byen wi.  Men lè’w rive, fò w mande moun ki konnen pou’w pa al achte kochon vyann nan gen grenn. Men sa’k rive yo.

Yo tande Mèt Zabèlbòk, yo konprann se yon bagay serye.  Paske… yo abitye wè mèt avoka moun de byen. Yo pa konnen vakabon abiye pi rèd pase vakabon m’ap wè toulejou kwabosal yo. E nanpwen priyè non… pou chase vakabon.  Gen priyè pou chase malentespri. Vakabon, se an vakabon pou w mete w avèk li pou w boule ak li.
Atò, monche gade, twòp pale, twòp koze kremòl.   Ranje kò w pou ou bay moun yo andedan kay yo.”

PAUSE……………………….

Mèt Zabèbòk: “Ah oui je vois,  je me suis trompé.  Je ne suis pas chez moi.”
Sandrine“Gade lè ou wè ou pa lakay ou.”
E si ou te rete, de (2) ti kay moun yo genyen an , ou t'ap vann sa nan fay minit (five minutes).  Se devan katedral Mina ak manman li ta parèt, yon men devan yon men dèyè.  Si se pa yon kwi yo ta gen nan men yo ap lonje pou mande charite.  Ah non monchè… Sa pa ta gen dwa fèt tou.     …M la Hmm.”
Mèt Zabèbòk: “Ah wi, vous avez bien plede la cause.”
Sandrine: “Se pa pou di mwen plede kòz la non.  Se pou w di mwen genyen kòz la.  Ou te konprann pou moun plede kòz, fò se an Franse.  Ou pa’t konnen Kwabosal tap monte sou ou vin plede kòz li nan Kreyòl.    Paske… mwen menm pa gen kont ak okenn lang.  Kreyòl la se lang mwen, m konn pale li.  E kreyòl pale, Kreyòl konprann.     
…..Ak tout sitwon ou mete bò bouch ou a.  …M konn poukisa ou met sitwon an bò bouch ou a wi. 
W’ape met Franse sirèt la wi.  …Se pou ou ka lonje yon bwa long bay moun.  Pou’w pete moun.  Non! Mwen, menm bon madigra pa fè m pè, Zabèlbòk, se pa ti madigra masil  tankou ou ki ta fè m pè.    ….Ah non! Ranmase ou.  Sa pa gen dwa fèt.”
 Mèt Zabèbòk: “Ah bon je vois.  Mais alors je comprends, trahi par ma femme puisque Mina est d’accord.  Je vais luis demandé encore une dernière fois.  Mina, c’est un affair entendu.  Vous ête d’accord avec ma matante?”
Mina: “Ah moi je ne sais pas.  Mais je suis entièrement d’accord avec matante.  Matante a raison mezanmi.  Tu manques dega a manman tu ne veux pa travailler.  Non, non, non, je suis d’accord…”
 Sandrine“Men kijan pou l pa ta dakò a?  Gen lè ou konprann m’ap vin antre nan won san baton.  Madanm nan se sè m.  Se bon jan sè m wi li ye.  Ase betize non Zabèlbòk!”
 Mina“Antouka, moi je prendre le travaille.  Mai je ne vais pas prendre le travaille pas nourir un homme non.
Sandrine: “Pe la non pitit!  Mina, sa ou genyen nan kò ou?   Ki fanm nan ras nou ou konn wè k’ al pran travay pou nouri yon gason?   …Pou yon gason ta vini pou nou nouri li, ki kalite gason sa ta ye?    Ou pa konnen ou se yon bèl fanm?  Yo pa di w ou sanble mwen?  Pou yon gason ta tyoula matante ou Alexandrine, pou yon gason ta tyoula’w, fòk gason sa ta gen tout founiti klasik li sou li wi.  Ou wè gason la ki pou tyoula fanm?   …..Zabèlbòk, monchè, ale pran de (2) moso bagay ou yo, pou bay moun yo kay yo.  M pa janm tande zwazo sot nan bwa vin kale pijon nan kalòj li.
Degaje w papa.  Pou’m pa bezwen di sa m pa dwe di.”
 Mèt Zabèbòk: “Bon je vais prendre mes affaires.  Vous avez byen raison. Parce que le domicile du mari c’est le domicile de la femme.  Je vais louer ma maison.”
 Sandrine“Ah! afè de “ma femme’ nan,  ou pa bezwen pale de bagay konsa.   Se bagay ou wè nan liv.  Pou yon moun gen “ma femme”, fò w loje l , fò w, biye l, fò’w bal manje.  Si yon preskripsyon rive, se pou ou kouri nan fanmasi.  Ou ka fè sa?  La marine pa metye w Zabèlbòk?  ….Ale pran bagay ou yo.”

Zabelbòk monte.  L’ale.  Li pran de (2) malèt.  Li ouvri yon lamwa.  Li foure sa l te gen pou l  foure ladan li.  Li pran yon sak.  Li plen li.  Li desann, li  vin lage l devan tab la kote Sandrine chita a.

Sandrine di, “ Hmm,  sa pa pi mal.  Ou pa’t vini ak sa.  Si ou te mete w yon jan pou viv, ou ta manje grenn je moun yo.  Men, ou soti pito pou dechèpiye yo.”

 Mèt Zabèbòk: “Ah wi, bon je vois.  Je voudrais quand mème saluer la mère, pour prendre conger.”

Sandrine: “Madanm nan pa la.  L’al wè yon komè li ki fè yon endisposizyon.  Lè l’a vini, n’a di l w‘ale.  Pou nou pa ta di’l sa.     Se tèt chaje madanm nan k’ ale la a.  Se koulye a ou bezwen salye l?  Ou pase tout tan an la.   Ou pa respekte li.  …Ou pa ka respekte moun, ou pa respekte tèt ou.”

Mèt Zabèbòk: “Comment, je ne me respecte pas?”

Sandrine: “Ou pa respekte tèt ou. Ou vin chita sou kont de (2) fanm pou ba w manje, pou biye w, pou loje w… Se kijan ou respekte moun nan?  Ase betize non Zabèlbòk!   …W’ap vin di, “je vais louer ma maison.”  …Madanm nan ta pran pitit li pou l voye lakay ou al mouri grangou. 
Yo ta bat chalbarik dèyè madanm sa! Yo ta di li pa bezwen pitit la.
Gen lè ou konn wè chen ap chache zo devan pot tayè.  Se devan pòt bouche chen chache zo. 
Pran san w non zabèlbòk  …Twòp pale papa!    Koulye a se dènye rèl pou leve kò a…  dènye kout siwèl pou wete de brik nan tonm nan pou yo ka foure sèkèy la.  Nanpwen pale anpil ankò.  Pran bagay ou yo.”

Mèt Zabèbòk: “Bon alors, Mina on a eu quelques souvenirs ansanm…”

Sandrine“Ah!  Bay pitit la repo non… !   Souvni?   Yon jenn timoun tankou Mina, byen kanpe, ki gen tout nannan l sou li.  Ou ta gen souvni kabann avèk li, se jodi l vole nan kolèt ou la, li pa kite w soti.  Hey! Ou pa konn fè sa Zabèlbòk, ou pa du metye.”,

Mèt Zabèbòk: “Antouka, je nai que des félisitations a vous faire.”

Sandrine: “M pa bezwen felisitasyon'w papa! Sa m ta bezwen ou fè koulye a, w’ap vire do ou prale a.  M ta renmen a pati demen, ou kòmanse wete bout kòd sal nan kou pitit la.”

Mèt Zabèbòk:  “Qu’est ce que sa veut dire?”

Sandrine“Pou kòmanse fè divòs la!  Ah!  Se pou ou fè divòs la.  …..Sa li bezwen ankò?  Pè beni li, klòch sonnen, ofisye eta sivil wete chapo devan l, lasosyete bo l.  Li pa bezwen anyen ankò papa!  Li bezwen yon nonm pou migrèn pa tchwe l sou kont manman li.  Pou li ka gen yon nonm ki di li: men yon kado mwen ba ou pou bay manman w.  Tout fanm renmen sa.  Ou menm menm menm, ou chita se makou y’ap swen pou al jwenn mimi sou chandmas.  Ou konprann koze a pa rive jous isi?”

Mèt Zabèbòk: “Ah bon, je vois.  Alors Je vais mettre mes affaire dehors.  Je vais me retirer.”

Zabèlbòk pran de (2) malèt yo.  Sandrine pran yon krich, li swiv li.  
Li tounen.  Li vin pran sak la. 
Pandan li deyò a.  Sandrine prezante krich la  kat (4) fasad.  Li di, “ Woy! sa m pa wè yo,  mennen manje ranje sa ale, makwali sa, twa (3) degout sa, pichon sa, madichon sa, giyon sa.  Mennen sa ale lwen.  Pou l bliye kay bò isi yo. Mennen l ale.  Tounen l nan patiraj li.”

Mwen menm, m te kanpe anfas la.  M’ap gade sa.  Mwen rale kat pilouz mwen an nan pòch mwen. 
Mwen di, “Mèt Zabèlbòk Berachat, pèdi match la.” 

Finisman…………………………….

Haitian Creole ↔ English Reference, Look up Haitian Creole and English Words